ACL stabilizuje kolano przeciwko przodoprzemieszczaniu piszczeli i rotacjom; jego uszkodzenie często wynika ze skrętnych urazów sportowych.
PCL przeciwdziała tylnemu przemieszczeniu piszczeli; urazy częściej powstają przy uderzeniu w przód piszczeli lub przy głębokim zgięciu pod obciążeniem.
Po rekonstrukcji oba przeszczepy są wrażliwe na przeciążenia: w ACL unikamy wczesnych dużych sił wyprostu w otwartym łańcuchu, w PCL chronimy przed tylnym przemieszczeniem piszczeli (aktywne hamstringi i głębokie zgięcia na początku).
Rehabilitacja po rekonstrukcji ACL/PCL to proces oparty na kryteriach, a nie sztywnych datach w kalendarzu. Gojenie przeszczepu (tzw. ligamentyzacja) trwa miesiące, dlatego zbyt wczesne przeciążenia mogą prowadzić do jego rozciągnięcia lub niewydolności. Najczęstsze wyzwania to deficyty siły (zwłaszcza mięśnia czworogłowego), zaburzona propriocepcja oraz kompensacje ruchowe, które podnoszą ryzyko ponownego urazu i przeciążeń. Dobra fizjoterapia przywraca ekonomię ruchu, stabilność dynamiczną i pewność obciążania, co stanowi fundament bezpiecznego powrotu do biegania i sportu.
Po rekonstrukcji ACL priorytetem jest wczesna aktywacja mięśnia czworogłowego i kontrola pełnego wyprostu do 0°, przy ostrożnym dawkowaniu wyprostów w otwartym łańcuchu (zwłaszcza w zakresie 0–30° na początku). Po rekonstrukcji PCL zwykle stosuje się dłuższą ochronę (orteza w wyproście lub z podparciem tylnej części podudzia), unika pracy hamstringów przez pierwsze 6–8 tygodni oraz ogranicza głębokie zgięcia i sytuacje prowokujące „posterior sag”. Charakter przeszczepu ma znaczenie praktyczne: przy ścięgnach kulszowo‑goleniowych opóźnia się ćwiczenia z oporem dla hamstringów (ok. 6 tygodni), natomiast przy BTB (rzepka–więzadło–piszczel) większy nacisk kładzie się na kontrolę bólu przedniego kolana i mobilność rzepki.
Obciążanie po rekonstrukcji ACL zwykle odbywa się „według tolerancji” z odstawieniem kul po uzyskaniu płynnego, niekulejącego chodu; po PCL asekuracja kulami i orteza bywają dłuższe (często 2–6+ tygodni), zgodnie z zaleceniem chirurga. Kontrola bólu i obrzęku opiera się na chłodzeniu, kompresji, elewacji i dawkowaniu ruchu w schemacie „mało, a często” z obserwacją reakcji 24 godziny po wysiłku. Ranę utrzymuje się w suchości do czasu zdjęcia szwów, a mobilizację blizny rozpoczyna po akceptacji lekarza lub fizjoterapeuty (zwykle około 2–3 tygodnia). Edukacja obejmuje unikanie skrętów na obciążonej nodze, skoków i gwałtownych zmian kierunku do czasu spełnienia kryteriów przejścia do kolejnych etapów.
Zapytaj o indywidualny proces rehabilitacji
Przejście do kolejnej fazy opiera się na zsumowaniu kilku obszarów: objawów, zakresu ruchu, siły, kontroli ruchu oraz wyników testów funkcjonalnych. Za bezpieczne minimum najczęściej uznaje się ból spoczynkowy nie wyższy niż 2–3/10 i brak narastającego obrzęku 24 godziny po treningu. Przed rozpoczęciem biegania rekomenduje się pełny wyprost, zgięcie co najmniej 120°, siłę operowanej kończyny na poziomie około 80% strony zdrowej oraz stabilną kontrolę przysiadu jednonóż; pomocne są też testy skoczności z wynikiem minimum około 85%. Przed powrotem do sportów rotacyjnych i kontaktowych zwykle oczekuje się siły i testów funkcjonalnych na poziomie 90–95% strony zdrowej, braku lęku ruchowego oraz poprawnej techniki lądowania bez koślawienia. W PCL szczególnie ważne jest wyeliminowanie „posterior sag”, dobra aktywacja czworogłowego oraz kontrola zgięcia bez objawów.
W ACL zwykle kule przez kilka–kilkanaście dni według tolerancji; orteza bywa zalecana 0–2(4) tyg. W PCL częściej orteza w wyproście i dłuższa asekuracja (2–6+ tyg.), zgodnie z zaleceniem chirurga.
Gdy odzyskasz kontrolę nad kończyną, reakcję na hamulec i nie przyjmujesz leków upośledzających czujność; orientacyjnie 1–2 tyg. dla lewej nogi (automat) i 2–4+ tyg. dla prawej (indywidualnie).
Po spełnieniu kryteriów (nie wcześniej niż ~12–16 tyg. w ACL, ~16–20 tyg. w PCL), z progresją marsz–bieg–bieg ciągły.
Tak, zwykle od 2–4 tyg., gdy zgięcie pozwala na pełny obrót korby i bez nasilenia bólu/obrzęku.
